Ocena recenzenta:
8/10

Beksińscy. Album wideofoniczny – recenzja filmu

Nowy dokument o rodzinie Beksińskich właśnie wchodzi na ekrany kin. Surowe sprawozdanie ich nieszczęśliwej historii okazuje się poruszającą refleksją o ulotności życia, którą zdecydowanie warto obejrzeć.

Rodzina Beksińskich nie jest nieznajoma kinematografii – traktowała o niej zeszłoroczna Ostatnia rodzina Jana P. Matuszyńskiego, która zdobyła główną nagrodę Festiwalu Filmowego w Gdyni. Tym razem na ekrany kin wchodzi zupełnie nowa propozycja – dokumentalny Album wideofoniczny, który jest niczym innym jak czystą relacją, pamiętnikiem, zapisem nieszczęśliwej historii Zdzisława, Zofii i ich syna, Tomasza. Trudno o lepszy moment na zapoznanie się z podobną produkcją – ponura listopadowa aura idealnie wpasowuje się w klimat filmu, jeszcze bardziej skłaniając widza do refleksji. A ta po seansie jest naprawdę głęboka.

By przystąpić do oglądania dokumentu, wcale nie trzeba mieć dużej wiedzy na temat historii rodziny – rzecz toczy się bardzo płynnie, a widz krok po kroku wprowadzany jest w zawiłości i specyficzną atmosferę, jaka panowała między jej członkami. Punktem wyjścia do rozpoczęcia opowieści jest informacja o samobójczej śmierci Tomasza, co w pewnym sensie wpływa na odbiór tego, co zastaniemy dalej. W dokument wchodzimy z poczuciem, że oto przed nami świadectwo długiej – bo ponad czterdziestoletniej – drogi, która bynajmniej nie kończy się happy endem.

W filmie mamy do czynienia z dwoma torami opowieści. Pierwszy, dźwięk z offu, jest historią opowiadaną przez starszego Zdzisława Beksińskiego, który z perspektywy czasu dokonuje podsumowania swojego dotychczasowego życia. To właśnie on wspomina syna, żonę, wraca pamięcią do czasów przed ich śmiercią i zastanawia się, jakby to było, gdyby los potoczył się inaczej. Drugi, obraz archiwalny, to zapis kolejno postępujących po sobie wydarzeń, które rozpoczynają się w roku 1957 w Sanoku. Młodzi Beksińscy właśnie zakładają wspólny dom i oczekują przyjścia na świat swojego pierwszego i jedynego dziecka. Obydwie narracje zgrabnie się ze sobą przeplatają, a jedna staje się uzupełnieniem drugiej. Dzięki temu uwaga widza w zasadzie nie słabnie – przez cały seans miałam wrażenie, jakbym uczestniczyła w hipnotyzującym słuchowisku radiowym. Spokojny głos Beksińskiego tylko temu sprzyja – artysta wypowiada się pięknie i potrafi oczarować swoją opowieścią na tyle, że nie chce się odchodzić od ekranu.

Całość zmontowana jest z autentycznych materiałów archiwalnych, z których większość nie widziała do tej pory światła dziennego. Poza obrazem kręconym ręką Zdzisława Beksińskiego, w filmie pojawiają się także zdjęcia bądź nagrania audio, zawierające wypowiedzi bohaterów. Nie ma tu narratora – historia zdaje się toczyć sama, kadr za kadrem, zdjęcie za zdjęciem, bez żadnej potrzeby wyjaśnień i dopowiedzeń. Jak sam tytuł głosi, ten film jest albumem, którego strony kolejno otwierają się przed widzem. I choć – jak to w albumie – pojawiają się w nim obrazy artysty, nie jest to opowieść o jego malarskiej karierze. Rzecz koncentruje się tylko na relacji ojcowsko-synowskiej i w głównej mierze dotyczy postaci Tomasza – to on staje się punktem odniesienia dla wszystkich postępujących po sobie wydarzeń, których właśnie stajemy się świadkami.

W tym wszystkim jest pewne poczucie naruszania cudzej intymności – niejednokrotnie czułam się jak intruz, podglądacz, którego nie powinno tam być. Nagrania prawdopodobnie powstawały tylko do użytku prywatnego, a zapoznawanie się z nimi wprowadza widza w pewną niezręczność, a nawet niepokój. Specyficzna atmosfera jaka panowała w domu Beksińskich udziela się już od pierwszych chwil dokumentu – choć jesteśmy tylko obserwatorami, wszystkie emocje, tak widoczne między wierszami, bombardują nas z ogromną siłą. Mroczny i pesymistyczny klimat nadbudowywany jest dodatkowo ujęciami obrazów Beksińskiego, bardzo ponurych i ciężkich. Rozmowy o śmierci, przemijaniu, trumnach czy zwłokach… Smutne i nieszczęśliwe oblicza członków rodziny… Rejestrując to wszystko na taśmie, Beksiński dał nam wgląd w najbardziej prywatne obszary swojego życia, a z tą świadomością momentami naprawdę można poczuć się nieswojo. Ale to trochę tak, jak z zakazanym owocem – mimo niezręczności, całość ogląda się z niesłabnącym zainteresowaniem i chęcią, by dowiedzieć się jeszcze więcej. Jednak ci widzowie, którzy oczekują, że film odpowie na wszystkie pytania i postawi konkluzję nad fatum rodziny, prawdopodobnie się przeliczą. Niektóre rzeczy nigdy nie zostaną wyjaśnione i z tą świadomością trzeba się po prostu pogodzić.

Beksińscy. Album wideofoniczny to 80-minutowa refleksja. Ponowne sięgnięcie do ulotnych chwil, które na zawsze zostały zamknięte na taśmie filmowej. Rzut oka i chłodna analiza tego, co się wydarzyło oraz zaduma nad tym, jak inaczej mogłoby to wyglądać, gdyby tylko… No właśnie. Choć wyczyszczony z subiektywizmu reżysera i pozbawiony jakiejkolwiek próby oceny, film pozostaje ogromne pole do interpretacji właśnie nam, widzom. Od nas zależy, czy wyciągniemy z niego lekcję, czy potraktujemy jako ciekawostkę. Pewnym jest, że Album na długo pozostanie w głowie, wraz z dźwięczącym echem tych, którzy już odeszli. Zafascynuje każdego, kto ma w sobie odrobinę melancholii.

Źródło: zdjęcie główne: materiały prasowe

Poznaj recenzenta

Michalina Reda
W artystycznych produkcjach europejskich szukam refleksji, a w wysokobudżetowych blockbusterach - widowiskowych efektów specjalnych. Lubię, gdy na ekranie dużo się dzieje, zatem epickie filmy fantasy i science-fiction mają u mnie dodatkowego plusa. Szczególnym uczuciem darzę wielkie filmowe sagi - Władcę Pierścieni, Gwiezdne Wojny i Harry'ego Pottera - a także dobre horrory i filmy psychologiczne. Unikam komedii romantycznych i wschodniego kina kopanego.

Najlepsze z 24h

naEKRANIE
0 -

Najlepsze książki 2017 roku [lista aktualizowana]

Wybieramy najlepsze książki 2017 roku. Lista będzie stale aktualizowana, jeśli tylko nasi redaktorzy i współpracownicy…

Michalina Reda
0 -

Matt Damon twierdzi, że nie każdy…

Matt Damon odniósł się do głośnych spraw dotyczących molestowania seksualnego, udzielając kontrowersyjnego wywiadu. Aktorki już…

naEKRANIE
0 -

Najlepsze komiksy 2017 roku [lista aktualizowana]

Wybieramy najlepsze naszym zdaniem komiksy 2017 roku. Lista będzie regularnie aktualizowana o pozycje, które przypadną…

Adam Siennica
spoilery
0 -

Kylo Ren mógł być łysy. Szkice…

Do sieci trafiają pierwsze szkice koncepcyjne pokazujące brane pod uwagę pomysły przy produkcji filmu Gwiezdne…

Adam Siennica
spoilery
0 -

Gwiezdne Wojny: ostatni Jedi – reżyser…

Z uwagi na premierę filmu Gwiezdne Wojny: ostatni Jedi reżyser i scenarzysta, Rian Johnson zaczyna…

Michalina Reda
0 -

Tak mogli wyglądać bohaterowie Justice League:…

Joseph Kahn podzielił się ze światem niepublikowanymi dotąd szkicami koncepcyjnymi filmu Justice League: Dark. Zobaczcie…

Co o tym sądzisz?